Franco Collé đã giành danh hiệu TOR330 thứ tư như thế nào

Tháng 9 năm 2023, chuyên gia núi người Ý Franco Collé khắc tên mình sâu hơn vào lịch sử khi giành chiến thắng lần thứ tư tại giải đua dài 330 km băng qua dãy Alps của Ý. Anh về đích ở Courmayeur sau 66 giờ 39 phút 16 giây, và để lại một bài học về phân bổ tốc độ, bản lĩnh tinh thần và việc biết lúc nào nên ra đòn. Bài viết này xem xét xuất thân của Collé, phân tích những gì TOR330 thực sự đặt ra, giải mã cách anh chạy cuộc đua ngày hôm đó và điểm qua giáo án tập luyện từ mùa đông đến mùa hè giúp anh chinh phục 24,000 mét độ cao leo gần như không ngủ.

Franco Collé là ai

Để hiểu một người chinh phục cuộc đua núi 330 km và về nhất thế nào, bạn phải nhìn vào nơi họ xuất thân. Franco Collé lớn lên dưới bóng dãy Alps và anh là một nhà leo núi từ trong máu.

Từ thể thao núi đến chạy địa hình ultra

Collé đến từ Gressoney, thuộc thung lũng Aosta, nên dãy Alps gần như là sân sau của anh. Trước khi nổi tiếng với siêu marathon, anh đã gắn bó sâu với ski mountaineering và skyrunning. Mùa đông anh leo những sườn dốc đóng băng bằng ván trượt; mùa hè anh trèo dọc các sống núi cao. Sự kết hợp ấy xây nên sức bền vượt trội và cho anh sự thấu hiểu bản năng về địa hình núi.

Chuyển sang chạy địa hình cự ly siêu dài là bước đi tự nhiên. Người chạy đường nhựa thường bị bào mòn bởi lực nện liên tục khi xuống dốc và mặt đường kỹ thuật, nhưng nền tảng skimo giúp cơ đùi trước của Collé đã quen với những đoạn xuống lớn, còn hệ tim mạch đã thích nghi tốt với không khí loãng trên cao.

Hành trình đến bốn lần vô địch TOR330

Mối gắn kết của Collé với Tor des Géants được xây dựng hơn một thập kỷ. Anh giành chiến thắng đầu tiên năm 2014, trở lại bục cao nhất năm 2018 và lập kỷ lục đường đua mới năm 2021 với thời gian 66 giờ 43 phút.

Chiến thắng năm 2023 đánh dấu danh hiệu TOR330 thứ tư của anh, một kỷ lục phản ánh không chỉ năng lực thể chất mà còn sự thấu hiểu sâu sắc về cuộc đua. Rất ít vận động viên thể hiện được sự ổn định như vậy trên một đường đua mà thời tiết, mệt mỏi và địa hình kỹ thuật buộc nhiều người có kinh nghiệm phải bỏ cuộc.

Góc nhìn bên đường mòn:

Bất kỳ ai từng chạy một cuối tuần ẩm ướt, lầy lội ở Lake District hay thử sức Lakeland 100 đều biết điều hướng ban đêm có thể làm đầu óc rối loạn thế nào. Giờ hãy nhân độ cao leo lên mười lần, đổi bãi cỏ ướt sũng thành đá granite sắc nhọn ở độ cao 3,000 mét, và thử vượt qua tất cả chỉ với vài giờ chợp mắt rải rác trong ba ngày.

Vì sao TOR330 khó đến vậy

Tor des Géants là một cuộc thám hiểm thực thụ, vòng quanh toàn bộ thung lũng Aosta. Đây là những điều đặt nó ngang hàng với các thử thách sức bền khắc nghiệt nhất hành tinh.

330 km xuyên thung lũng Aosta

Đường đua uốn lượn qua vô số đèo núi, với bốn gã khổng lồ Alps là Mont Blanc, Monte Rosa, Matterhorn và Gran Paradiso sừng sững phía trên. Tổng cộng 330k, khoảng 205 dặm, và không có điểm dừng bắt buộc nào. Bạn tự lo điều hướng, quản lý giấc ngủ và phân bổ tốc độ, từ lúc xuất phát cho đến vạch đích.

Khoảng 24,000 mét tổng độ cao leo

Để hình dung 24,000 mét leo thực sự là bao nhiêu, nó giống như leo Everest từ mực nước biển gần ba lần. Đường đua ném vào bạn 25 con đèo trên 2,000 mét, những dốc leo tàn khốc, mỗi dốc đều nối ngay sau là đoạn xuống kỹ thuật nện thẳng vào đôi chân bạn.

Địa hình kỹ thuật, chạy đêm và thời tiết thay đổi

Địa hình TOR330 đa dạng đủ kiểu: lúc là singletrack mượt, lúc là đá vụn lỏng, bãi đá tảng và sống núi trơ trọi có dây cố định. Thời tiết giữa tháng 9 cũng không giúp gì. Thời tiết có thể đổi chỉ trong vài giờ. Phút trước bạn đổ mồ hôi dưới thung lũng, phút sau đã ở trên một đèo như Col Malatrà, gần 3,000 mét, giữa bão tuyết và cái lạnh dưới 0 độ. Thêm hai hay ba đêm chạy trong bóng tối chỉ có đèn đầu làm bạn, khả năng rẽ nhầm hoặc mất tập trung tăng rất cao, rất nhanh.

Chỉ số chính của giải	Thông số TOR330	So sánh thực tế
Tổng cự ly	330 km (205 miles)	London đến Cardiff, hoàn toàn trên đường mòn núi
Tổng độ cao leo	~24,000 m (+78,700 ft)	Leo đỉnh Everest gần 3 lần
Điểm cao nhất	Col Malatrà (2,925 m)	Cao hơn gấp đôi Ben Nevis (1,345 m)
Thời gian trung bình	100–130 giờ	4 đến 5.5 ngày di chuyển gần như liên tục

Franco Collé đã thắng TOR330 năm 2023 như thế nào

Cuộc đua năm 2023 là bài học bậc thầy về sự kiên nhẫn, bản lĩnh tinh thần và làm đúng từng chi tiết dưới áp lực nặng nề.

Trở lại sau lần DNF năm 2022

Năm 2022, Collé phải bỏ cuộc giữa chừng vì chấn thương và kiệt sức, một cú đau khó nuốt, nhất là trên sân nhà. Khi anh đứng lại ở vạch xuất phát Courmayeur năm 2023, anh mang theo nhiều hơn phong độ tốt. Anh có điều cần chứng minh, với chính mình không kém gì với bất kỳ ai, rằng anh vẫn có thể đi hết quãng đường sau nỗi thất vọng năm trước. Như báo chí nhận ra, sự trở lại ấy được thúc đẩy bởi quyết tâm thực sự muốn sửa lại mọi thứ.

Chia sẻ vị trí dẫn đầu cùng Romain Olivier

Trong nửa đầu cuộc đua, Collé có những quãng dài chạy sát cạnh vận động viên ultra người Pháp Romain Olivier. Thay vì đối đầu sớm và đốt cạn năng lượng, họ lập một liên minh ngầm trên đường mòn, luân phiên dẫn đầu qua những đoạn đêm khắc nghiệt và giữ tốc độ cao đến khó chịu với tất cả những người còn lại.

Ra đòn trong nửa sau

Đòn quyết định đến sau mốc nửa đường, tại life base Donnas. Collé dùng hiểu biết sâu về địa hình và khả năng hồi phục nhanh ở các điểm dừng để bắt đầu bứt ra. Khi Olivier bắt đầu thấm mệt, Collé tiếp tục lăn bánh qua các đèo cao kỹ thuật của nửa sau, kéo giãn khoảng cách hơn một giờ.

Về đích sau 66 giờ 39 phút 16 giây

Collé băng qua vạch đích ở Courmayeur giữa tiếng reo hò của khán giả nhà, dừng đồng hồ ở 66:39:16. Điều đó rút ngắn hơn bốn phút so với kỷ lục cá nhân năm 2021 (66:43:57), xác lập thời gian hoàn thành nhanh nhất lịch sử giải, bằng chứng rằng ở nhóm đầu của siêu marathon núi, kinh nghiệm và cách đua thông minh hơn vẫn có thể giúp bạn nhanh hơn.

Anh tập luyện thế nào cho một cuộc đua núi 330K

Giành chiến thắng ở một sự kiện như TOR330 cần một giáo án tập luyện theo chu kỳ, kết hợp khối lượng skimo nặng mùa đông với các khối chạy ở độ cao lớn vào mùa hè.

Xây sức bền mùa đông qua trượt tuyết

Collé không dồn dặm đường quanh năm. Qua mùa đông, từ tháng 12 đến tháng 3, anh gần như chuyển hẳn sang ski mountaineering. Việc đó xây tim phổi và tăng sức mạnh cơ mông, bắp chân, mà không chịu lực va chạm khớp nặng nề từ việc dồn nhiều dặm bằng chân.

Tăng dần khối lượng chạy và độ cao

Khi tuyết bắt đầu tan vào cuối xuân, Collé quay lại chạy địa hình nhẹ nhàng, từ từ tăng cự ly và độ cao hằng tuần. Anh không bận tâm đến tốc độ hay pace tối đa. Trọng tâm là thời gian đứng trên chân và lượng độ cao tích lũy mỗi tuần.

Những tuần tập đỉnh điểm của anh trông thế nào

Trong khối tập đỉnh điểm mùa hè (6–8 tuần trước TOR330), lịch tập của Collé thể hiện tính chuyên biệt cực cao cho núi:

• Tổng độ cao leo mỗi tuần: 10,000m đến 15,000m độ cao leo.
• Các ngày dài liên tiếp: Những buổi đi núi 6 đến 8 giờ trong các ngày liền nhau, mang đầy đủ balo thi đấu.
• Buổi mô phỏng ban đêm: Các buổi tập núi khuya hoặc sáng sớm để mắt và hệ thần kinh quen với việc điều hướng bằng đèn đầu.
• Trèo kỹ thuật: Luyện xuống nhanh trên đá vụn lỏng để giữ độ bền cơ đùi trước và tốc độ bàn chân.

Chiến lược đua đằng sau chiến thắng thứ tư

Thể lực thuần túy sẽ không đưa bạn đến Courmayeur. TOR330 về bản chất là bài toán quản lý: quản lý tốc độ, dinh dưỡng, giấc ngủ và trang bị.

Quản lý nỗ lực thay vì đuổi theo tốc độ sớm

Nguyên tắc chính của Collé là không bao giờ đốt sức trong 100 km đầu. Trong khi các vận động viên trẻ hơn hoặc ít kinh nghiệm thường xuất phát quá nhanh khỏi Courmayeur, Collé dùng cảm biến công suất hoặc đồng hồ nhịp tim kèm thang cảm giác gắng sức (RPE) nghiêm ngặt để đảm bảo nỗ lực trên các dốc đầu luôn thấp hơn nhiều so với ngưỡng lactate.

Ăn uống và nước trong TOR330

Trong cuộc đua 66 giờ, dạ dày đình công là lý do số một khiến người ta bỏ cuộc. Collé bám vào một bộ kết hợp đã được kiểm chứng. Ở các life base, anh ăn đồ ăn thực sự, gồm polenta, nước dùng nóng, mì ống, prosciutto, phô mai địa phương, còn trên đường mòn là carbohydrate dạng lỏng, gel và điện giải. Anh giữ lượng carbohydrate đều đặn từng giờ và không bao giờ để mình tụt vào vùng đỏ.

Đối phó mệt mỏi khi không ngủ

Trong suốt 66 giờ thi đấu, Collé ở trong life base chưa đến hai giờ, giữ việc thay đồ và nạp năng lượng ngắn nhất có thể. Năm 2023, anh hoàn toàn không ngủ. Ở các điểm kiểm soát quan trọng, anh chỉ nhắm mắt khoảng 40 giây, đếm thầm từ một đến 40 để mắt nghỉ ngắn, rồi mở ra và tiếp tục chạy.

Điều chỉnh kế hoạch khi cuộc đua diễn biến

Không cuộc đua 330 km nào diễn ra đúng hoàn toàn theo kế hoạch. Dù là cơ bắp nhói lên, dạ dày khó chịu hay cơn mưa rào bất ngờ trên đèo cao, tài sản lớn nhất của Collé là khả năng thích nghi. Khi thời tiết chuyển xấu, anh thay đồ nhanh ở các trạm tiếp tế. Khi năng lượng tụt, anh giảm nhẹ trên các dốc vừa đủ để dạ dày ổn định và tiêu hóa chút thức ăn, mà không để điều đó làm mình rối loạn.

Kết luận

Chiến thắng TOR330 lần thứ tư của Collé năm 2023 không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của nhiều năm kinh nghiệm, chuẩn bị cẩn thận và sự thấu hiểu đúng đắn về đua núi hội tụ lại. Anh kết hợp ski mountaineering mùa đông với khối lượng leo lớn mùa hè, và vào ngày đua anh nắm chặt tốc độ cũng như các quyết định của mình. Chính điều đó đưa anh vượt qua 330 km địa hình khắc nghiệt.

Nhưng ngoài kỷ lục, màn chạy của anh nói lên điều gì làm nên sự khác biệt của đua núi cự ly dài. Không chỉ là thể lực. Đó là đọc tình huống, kiên nhẫn và xử lý dòng thử thách liên tục chồng chất qua nhiều ngày trên núi.